به گزارش خبرواقعی – «من بدم میآید از چیزهای سخت. اگر نتوانم، مسخره میشوم.» این جمله سارا ۹ ساله در نخستین جلسه درمانی بود. او کودکی بود با نمرات عالی اما چنان ترسی از شکست که دست به هیچ تجربه جدیدی نمیزد. والدینش فکر میکردند تحسین مداوم «تو خیلی باهوشی» به اعتماد به نفس او کمک […]
به گزارش خبرواقعی – «من بدم میآید از چیزهای سخت. اگر نتوانم، مسخره میشوم.» این جمله سارا ۹ ساله در نخستین جلسه درمانی بود. او کودکی بود با نمرات عالی اما چنان ترسی از شکست که دست به هیچ تجربه جدیدی نمیزد. والدینش فکر میکردند تحسین مداوم «تو خیلی باهوشی» به اعتماد به نفس او کمک میکند، اما اشتباه میکردند. من جوزف، با تکیه بر نظریه «ذهنیت رشد» کارول دوک، در این یادداشت برای خبرواقعی توضیح میدهم که چرا «ذهنیت رشد کودک» به مراتب مؤثرتر از هر تعریف و تمجید قالبی است.
دو نوع ذهنیت که آینده کودک را رقم میزنند
-
ذهنیت ثابت : کودک باور دارد هوش و تواناییهایش ذاتی و غیرقابل تغییر هستند. نتیجه: اجتناب از چالش، تسلیم زودهنگام، واکنش شدید به شکست.
-
ذهنیت رشد ) : کودک باور دارد تلاش، استراتژیهای جدید و پشتکار میتوانند تواناییهایش را افزایش دهند. نتیجه: پذیرش چالش، پافشاری پس از شکست، لذت بردن از فرآیند یادگیری.
تحقیقات نشان میدهد کودکانی با ذهنیت رشد کودک در مواجهه با سختیهای زندگی (از جمله جنگ، طلاق، بیماری) تابآوری بسیار بالاتری دارند. اما این ذهنیت بهطور خودکار به وجود نمیآید؛ والدین آن را میسازند.
پنج عبارت که ناخواسته ذهنیت ثابت را تقویت میکنند
-
«تو خیلی باهوشی!» → به جای آن: «من تلاش تو را میبینم که این مسئله را حل کردی.»
-
«آفرین، نمره ۲۰ گرفتی!» → به جای آن: «از روشی که برای مطالعه انتخاب کردی، خوشم آمد. دفعه بعد چه روش دیگری را امتحان میکنی؟»
-
«آرام باش، این سخت نیست.» → به جای آن: «این واقعاً چالش دارد. بیا ببینیم از کجا شروع کنیم.»
-
«ناراحت نباش، تو بهترینی.» → به جای آن: «این مسابقه سخت بود. چه چیزی را میتوانی دفعه بعد بهتر انجام دهی؟»
-
«اشکال ندارد، تو در ریاضیات قوی نیستی.» → به جای آن: «هنوز نتوانستهای. فقط کافی است راه دیگری پیدا کنی.»
تمرین عملی برای پرورش «ذهنیت رشد کودک»
۱. لاپوشانی نکردن اشتباهات خودتان
وقتی شما اشتباه میکنید، بلند بگویید: «اوه، من این کار را اشتباه کردم. از این اشتباه یاد گرفتم که دفعه بعد فلان کار را بکنم.»
۲. جشن گرفتن تلاش، نه نتیجه
هر روز از کودک بپرسید: «امروز چه کاری را با سختی انجام دادی؟» و فارغ از موفقیت، تلاش او را تحسین کنید.
۳. معرفی «قدرت هنوز»
وقتی کودک میگوید «نمیتوانم»، فقط کلمه «هنوز» را به آخر جمله اضافه کنید: «نمیتوانم هنوز». سپس یک برنامه کوچک بریزید.
۴. دفترچه چالشهای شکست خورده
هر ماه باهم مرور کنید کدام چالشها شکست خوردهاند و از آنها چه یادگرفتهاید. حتی شکستهای معروف دانشمندان را برایش تعریف کنید.
۵. بازی «چه روش دیگری»
وقتی کودک یک پازل را حل کرد، از او بخواهید روش دوم و سوم را هم پیدا کند. این کار انعطافپذیری عصبی را افزایش میدهد.
۶. نقاشی «مغزی که در حال رشد است»
یک نقاشی از نورونهای مغز بکشید و نشان دهید هر بار که تلاش میکند، اتصالات جدیدی ساخته میشود. این تصویر علمی، درک ذهنیت رشد کودک را ملموس میکند.
۷. نامهای به خود در آینده
از کودک بخواهید برای خودش در شش ماه بعد نامه بنویسد و پیشبینی کند چه مهارت جدیدی را با تمرین یاد خواهد گرفت.
۸. آینه تحسین فرآیند
جلوی آینه بایستید و با هم تکرار کنید: «امروز سخت کار کردم، حتی اگر کامل نشد. من در حال رشد هستم.»
هشدار: از تله «والدین هلیکوپتری» بپرهیزید
والدینی که بیش از حد از کودک در برابر شکست محافظت میکنند (مثلاً برای جلوگیری از گریه، در مسابقه تقلب میکنند)، بزرگسالی تحویل میدهند که نمیتواند ناکامی را تحمل کند. به کودک اجازه دهید گاهی زمین بخورد، اما بعد دستش را بگیرید و نشان دهید چطور بلند شود. این جوهره ذهنیت رشد کودک است.
خبرواقعی از جوزف پرسید: اگر کودک پس از چند بار شکست، باز هم تسلیم شود؟ پاسخ: «ممکن است در او افسردگی یا اضطراب نهفته باشد. در این صورت، حتماً با روانشناس مشورت کنید. اما ۸۰ درصد کودکان با صبر و تکرار این روشها، پس از ۸ تا ۱۲ هفته تغییر چشمگیر نشان میدهند.»
