به گزارش خبرواقعی، در هفته‌های اخیر همه از گرانی‌های افسارگسیخته گلایه دارند. افکار عمومی و حتی برخی مقامات، جنگ و تحریم را مقصر اصلی می‌دانند. اما شواهد آماری چیز دیگری می‌گوید. ریشه تورم داخلی به تصمیمی در زمستان سال گذشته بازمی‌گردد: حذف ارز ترجیحی ۲۸.۵۰۰ تومانی برای کالاهای اساسی. موج گرانی‌ها پیش از شروع تنش‌های نظامی آغاز شد. جنگ فقط آتشی بود که به انبار باروت تصمیمات اقتصادی رسید.

آمارها چه می‌گویند؟ تورم جهش کرد، پیش از جنگ

از آذر تا دی؛ جهش ۱۳ درصدی در یک ماه

داده‌های رسمی مرکز آمار ایران کاملاً روشن است. نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در آذر ۱۴۰۳ حدود ۴۶.۵ درصد بود. دولت دی‌ماه حذف ارز ترجیحی را اجرا کرد. نتیجه؟ تورم در دیماه به ۵۹.۵ درصد رسید. یعنی افزایش ۱۳ درصدی در فقط یک ماه. این روند تا بهمن ادامه یافت. تورم نقطه‌به‌نقطه به ۶۸.۱ درصد رسید. افزایش ۸.۱ واحد درصدی دیگر در یک ماه. تمام این جهش‌ها ریشه تورم داخلی داشتند، نه تحریم جدید یا حملات هوایی. جنگ در اسفند شروع شد، اما تورم از دی فریاد می‌زد.

مواد غذایی دو برابر شد، دارو ۷۰ درصد گران

گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بیشترین آسیب را دیدند. داده‌های رسمی نشان می‌دهد «تورم مواد غذایی در پی تصمیم دولت برای حذف نرخ ارز ترجیحی، تقریباً دو برابر شده است». در بخش دارو و درمان نیز، این سیاست منجر به افزایش نزدیک به ۷۰ درصدی هزینه‌ها شد. فعالان حوزه دارو می‌گویند: «تنها ۴۰ درصد بحران کنونی دارو ناشی از تحریم‌هاست. مابقی حاصل سیاست‌های نادرست داخلی از جمله قیمت‌گذاری‌های دستوری است.» بنابراین، ریشه تورم داخلی را نمی‌توان با انگشت‌نمایی به بیرون پنهان کرد.

هم‌مسیری با اهداف تحریم‌های آمریکا؛ اتفاقی یا عمدی؟

ریچارد نفیو و «هنر تحریم‌ها»

ریچارد نفیو، از معماران اصلی تحریم‌های آمریکا در دوران اوباما و ترامپ، کتابی به نام «هنر تحریم‌ها» با محوریت «درد و عزم» (Pain and Resolve) نوشته است. استدلال او ساده است: موفقیت تحریم‌ها نه صرفاً در اعمال فشار، بلکه در ایجاد حداکثر درد اقتصادی برای وادار کردن طرف مقابل به تغییر رفتار سیاسی است. حالا برخی تحلیلگران داخلی سؤال می‌کنند: وقتی دولت با حذف یک‌باره ارز ترجیحی، شوک تورمی شدیدی به جامعه وارد کرد، آیا عملاً همان هدف ایجاد درد را محقق نکرد؟ آیا ریشه تورم داخلی به سیاستی گره نخورده که خواسته یا ناخواسته با استراتژی تحریم‌های آمریکا هم‌مسیر شده است؟

نفیو: تحریم‌ها برای بی‌ثباتی است، نه فقط فشار اقتصادی

نفیو همواره تأکید داشته که هدف غایی تحریم‌ها، ایجاد نارضایتی و بی‌ثباتی در داخل ایران است. حذف ارز ترجیحی درست در آستانه جنگ، تورم را به اوج رساند. معیشت مردم شکننده‌تر شد. فشار اقتصادی از بیرون به درون منتقل شد. البته نمی‌توان نقش تحریم‌ها و ویرانی‌های جنگ را نادیده گرفت. اما به گفته حسین راغفر، اقتصاددان، ریشه تورم داخلی را باید در تصمیمات سیاستی جستجو کرد. اقتصاد ایران پیش از شوک جنگ با یک دست‌انداز تورمی بزرگ روبرو شده بود.

جنگ آتش باروت بود، نه جرقه اول

خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری؛ بستر فاجعه از پیش مهیا بود

بر اساس برآورد سخنگوی دولت، خسارت مستقیم جنگ به اقتصاد ایران حدود ۲۷۰ میلیارد دلار (معادل ۶۰ درصد تولید ناخالص داخلی) بوده است. جنگ منجر به انقباض شدید اقتصادی، کاهش رشد، آسیب به زیرساخت‌ها و افزایش فقر شده است. اما نکته کلیدی اینجاست: بستر این فاجعه از پیش مهیا بود. ناترازی‌های اقتصادی عظیم که سیاست‌های غلط داخلی به وجود آورده بودند، تأثیر شوک جنگ را چند برابر کردند. به عبارت دیگر، ریشه تورم داخلی شوک جنگ را تقویت کرد، نه اینکه جنگ از صفر تورم ایجاد کرده باشد.

درس مهم برای آینده؛ شوک‌درمانی آزمون نشده ممنوع

مدیریت صحیح اقتصاد در شرایط جنگی و تحریمی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند دقت، آینده‌نگری و پرهیز از سیاست‌های شوک‌درمانی آزمون نشده است. تاب‌آوری اقتصاد ملی در برابر تهدیدات خارجی، با سیاست‌هایی تقویت می‌شود که فشار بر مردم را کاهش دهند. نه آنکه خود به عاملی برای شکنندگی بیشتر معیشت خانوار تبدیل شوند. ریشه تورم داخلی یک بار پیدا شده است. حالا باید از تکرار آن جلوگیری کرد.

جمع‌بندی خبرواقعی

ریشه تورم داخلی به حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه ۱۴۰۳ برمی‌گردد. آمار رسمی نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه از ۴۶.۵ درصد در آذر به ۶۸.۱ درصد در بهمن رسید. تورم مواد غذایی دو برابر و هزینه دارو ۷۰ درصد افزایش یافت. جنگ در اسفند شروع شد، اما موج گرانی از دی آغاز شده بود. حالا برخی تحلیلگران می‌پرسند: آیا سیاست داخلی ناآگاهانه با اهداف تحریم‌های آمریکا (ایجاد درد و بی‌ثباتی) هم‌مسیر نشده است؟