به گزارش پایگاه خبرواقعی به نقل از روزنامه رمز اقتصاد، با نزدیک شدن به پایان پنجره جمعیتی و کمبود نیروی کار ماهر، کارگران مهاجر، بهویژه اتباع نیروی کار مهاجر، نقش مهمی در حفظ پایداری تولید در ایران ایفا میکنند. با این حال، دستمزدهای پایین آنها فرصتهای شغلی کارگران ایرانی را به خطر میاندازد و چالشی […]
به گزارش پایگاه خبرواقعی به نقل از روزنامه رمز اقتصاد، با نزدیک شدن به پایان پنجره جمعیتی و کمبود نیروی کار ماهر، کارگران مهاجر، بهویژه اتباع نیروی کار مهاجر، نقش مهمی در حفظ پایداری تولید در ایران ایفا میکنند. با این حال، دستمزدهای پایین آنها فرصتهای شغلی کارگران ایرانی را به خطر میاندازد و چالشی جدی برای بازار کار ایجاد کرده است.
نقش کلیدی مهاجران در تولید
سید مالک حسینی، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اظهار کرد که اکثریت نیروی کار مهاجر در ایران را اتباع افغان تشکیل میدهند. او اعلام کرد: تا پایان خرداد ۱۴۰۴، حدود ۴۳۳,۴۹۱ نفر نیروی کار خارجی دارای مجوز در ایران فعالیت دارند که تنها ۲ درصد از ۲۴ میلیون نیروی شاغل ایرانی را شامل میشوند. از این تعداد، کمتر از ۱۰,۰۰۰ نفر متخصص، حدود ۴,۲۵۰ نفر غیرمتخصص، و نزدیک به ۴۳۳,۰۰۰ نفر از اتباع افغان هستند که عمدتاً با کارت کار مشغولاند.
پراکندگی مهاجران در بخشهای اقتصادی
حسینی افزود: ۵۳ درصد از نیروی کار مهاجر در بخش ساختوساز، ۱۹ درصد در صنعت، ۱۱.۱ درصد در کشاورزی، و ۰.۷ درصد در معدن فعالیت دارند. او خاطرنشان کرد که در مقایسه با کشورهای حاشیه خلیج فارس، که تا ۵۰ درصد نیروی کارشان خارجی است، این رقم در ایران تنها ۲ درصد است. صدور مجوز کار برای مهاجران تنها در صورت نبود نیروی بومی و از طریق روشهایی مانند سرمایهگذاری، پیشنهاد شغلی، یا ویزای کاری انجام میشود.
مشاغل خانوادگی و فشار بر زیرساختها
به گفته حسینی، حدود ۵ میلیون نفر از اتباع افغان بهصورت رسمی و غیررسمی در بازار کار ایران حضور دارند، که ۷۰ درصد آنها در مشاغل خانوادگی مشغولاند. این حضور گسترده، فشار قابلتوجهی بر زیرساختهای شهری مانند آموزش، بهداشت، و حملونقل وارد کرده و چالشهایی برای مدیریت شهری ایجاد کرده است.
پنجره جمعیتی: فرصتی در حال از دست رفتن
گزارش مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی نشان میدهد که ایران در دورهای موسوم به پنجره جمعیتی قرار دارد، که در آن بیش از دو سوم جمعیت در سن کار هستند. با این حال، کاهش نرخ باروری، پیری جمعیت، و افت بهرهوری، این فرصت را تهدید میکند. تحریمها و کمبود سرمایه نیز جذب نیروی بومی را محدود کرده و بسیاری از متولدین دهه ۶۰ بدون شغل پایدار به سن پیری نزدیک میشوند.
مهاجران: ناجی تولید یا رقیب نیروی بومی؟
کارگران نیروی کار مهاجر، بهویژه اتباع افغان، با پر کردن شکافهای تولیدی، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارند. بر اساس آمار ۱۴۰۲، آنها در بخش کشاورزی (۸ درصد)، پوشاک و چرم (۱۱ درصد)، و ساختمان (۲۳ درصد) فعالاند. اما دستمزدهای پایین این گروه، رقابت را برای کارگران ایرانی دشوار کرده و فرصتهای شغلی آنها را کاهش میدهد. مهاجران از مشاغل ساده به سمت فعالیتهای تخصصیتر حرکت کردهاند که ضمن افزایش بهرهوری، فشار بر زیرساختها را تشدید کرده است.
راهکارهای پیشنهادی برای قانونمندسازی
مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی بر قانونمندسازی هوشمند تأکید دارد. این راهکار شامل ثبت جامع اطلاعات مهاجران، صدور مجوز برای بخشهایی با کمبود نیروی بومی، ارائه آموزشهای مهارتی متناسب با نیاز بازار، و کاهش حضور مهاجران در مشاغل قابل جایگزینی با نیروی ایرانی است. بدون اولویت دادن به نیروی بومی، حضور گسترده نیروی کار مهاجر میتواند فرصتهای شغلی داخلی را محدود کند.
سناریوهای پیشرو برای مدیریت بازار کار
کارشناسان سه سناریو برای مدیریت نیروی کار مهاجر پیشنهاد میکنند:
-
ادامه وضع موجود: حفظ تولید در کوتاهمدت، اما کاهش فرصتهای شغلی برای نیروی بومی و افزایش تبعات اجتماعی.
-
خروج ناگهانی مهاجران: افت شدید تولید و اختلال در زنجیره تأمین.
-
جذب هدفمند با اولویت نیروی بومی: ایجاد تعادل بین حفظ تولید و افزایش اشتغال ایرانیها.
این سناریوها نشاندهنده ضرورت سیاستگذاری هوشمند برای مدیریت بازار کار هستند.
هشدار برای آینده بازار کار
الهام فتحی، رئیس گروه آمارهای جمعیت مرکز آمار، هشدار داد که نیمی از پنجره جمعیتی ایران سپری شده است. او تأکید کرد که اگر از نیروی کار ایرانی بهطور کامل استفاده نشود، این فرصت به بار جمعیتی تبدیل خواهد شد. فتحی تجربه کشورهای موفق مانند ژاپن و کره جنوبی را مثال زد که با افزایش مشارکت زنان و بهبود شرایط کار، از پنجره جمعیتی بهرهمند شدند.
جمعبندی: تعادل یا تسکین موقت؟
نیروی کار مهاجر مانند مسکنی برای کمبود نیروی کار در ایران عمل میکند، اما راهحل پایدار، استفاده بهینه از نیروی بومی است. با بسته شدن پنجره جمعیتی، سیاستگذاری هوشمند برای ایجاد تعادل در بازار کار ضروری است. برای اطلاعات بیشتر، گزارشهای پایگاه خبرواقعی را دنبال کنید.
