سازمان تأمین اجتماعی از ابتدای خردادماه امسال، تغییرات اساسی در ساختار بیمه مشاغل آزاد اعمال کرده است. این تغییرات که با عنوان «اصلاح ساختار» معرفی شده، در عمل برای بسیاری از بیمهشدگان به معنای افزایش چشمگیر هزینههای ماهانه است. بررسی اسناد و بخشنامههای جدید نشان میدهد که محور اصلی این تحول، حذف تدریجی مدل قدیمی […]
سازمان تأمین اجتماعی از ابتدای خردادماه امسال، تغییرات اساسی در ساختار بیمه مشاغل آزاد اعمال کرده است. این تغییرات که با عنوان «اصلاح ساختار» معرفی شده، در عمل برای بسیاری از بیمهشدگان به معنای افزایش چشمگیر هزینههای ماهانه است. بررسی اسناد و بخشنامههای جدید نشان میدهد که محور اصلی این تحول، حذف تدریجی مدل قدیمی «سرانه درمان» و جایگزینی آن با سازوکار جدیدی تحت عنوان «حمایت درمان» است. این مدل جدید، فرمول محاسبه حق بیمه را دگرگون کرده و هزینههای بیمهشدگان مشاغل آزاد را به شکل محسوسی افزایش داده است.
نویسنده: سید حامد لاجوردی، خبرنگار حوزه اقتصادی
ساختار قدیم چگونه کار میکرد؟
پیش از اجرای مصوبه جدید، بیمه مشاغل آزاد بر سه مدل سنتی استوار بود: نرخ ۱۲ درصد (فقط بازنشستگی)، نرخ ۱۴ درصد (بازنشستگی و فوت) و نرخ ۱۸ درصد (بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی). در این مدلها، خدمات درمانی بخشی از حق بیمه اصلی نبود و متقاضیان برای استفاده از آن، مبلغ جداگانهای تحت عنوان «سرانه درمان» پرداخت میکردند. این مبلغ بر اساس تعداد افراد تحت تکفل محاسبه میشد و تناسب نسبتاً عادلانهای بین هزینه و تعداد اعضای خانواده برقرار میکرد.
تغییرات جدید چه تأثیری داشته است؟
بر اساس ابلاغیه جدید، چند تغییر اساسی همزمان اعمال شده است. نرخهای پایه افزایش یافته و قرارداد ۱۴ درصدی به ۱۶ درصد، ۱۸ درصدی به ۲۰ درصد رسیده و دو مدل جدید ۲۴ و ۳۰ درصدی نیز تعریف شدهاند. اما مهمتر از افزایش نرخها، تغییر بنیادین در بخش درمان است. مبنای محاسبه درمان به الگوی بیمه اجباری کارگران تغییر کرده و «حمایت درمان» معادل ۹ درصد به حق بیمه اضافه میشود. در مدل جدید، تعداد اعضای خانواده دیگر ملاک محاسبه نیست و همه بیمهشدگان، صرفنظر از مجرد یا متأهل بودن، سهم درمان ثابتی پرداخت میکنند.
این تغییر ظاهراً فنی، آثار مالی قابلتوجهی داشته است. یک بیمهشده مجرد که قبلاً با انتخاب قرارداد ۱۲ درصدی و پرداخت سرانه درمان، حدود دو تا دو و نیم میلیون تومان پرداخت میکرد، اکنون باید نزدیک به سه میلیون و ششصد هزار تومان پرداخت کند. این افزایش هزینه، بهویژه برای فعالان صنفی، فروشندگان خرد و صاحبان کسبوکارهای کوچک، در شرایط رکود اقتصادی فشار سنگینی ایجاد کرده است.
استدلال سازمان تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی این اصلاحات را در چارچوب یکپارچهسازی نظام درمان و ارتقای سطح تعهدات درمانی توجیه میکند. به گفته مسئولان، در مدل جدید کسر فرانشیز در مراکز درمانی ملکی حذف شده و خدمات به صورت رایگان ارائه میشود. همچنین حمایتهای جدیدی مانند کمک هزینه کفن و دفن، وسایل کمک پزشکی و هزینههای سفر و اقامت بیمار به تعهدات اضافه شده است. تأکید شده که این اصلاحات فقط شامل قراردادهای جدید و بیمهشدگان جدیدالورود میشود و قراردادهای جاری را شامل نمیشود.
نگرانی از ریزش بیمهپردازان
با این حال، فعالان صنفی و کارشناسان بازار کار هشدار میدهند که افزایش ناگهانی حق بیمه میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. در شرایطی که بسیاری از صاحبان مشاغل آزاد حتی در پرداخت هزینههای جاری خود با مشکل مواجه هستند، جهش چنددهدرصدی حق بیمه ممکن است به انصراف گسترده از بیمهپردازی منجر شود. این روند در نهایت میتواند به افزایش اشتغال غیررسمی، کاهش پوشش بیمهای و تضعیف نظام رفاهی کشور بینجامد.
