بسیاری از ما سالهاست که به محدودیت شاخص BMI توجه نمیکنیم و آن را معیار اصلی سلامت میدانیم. اما کارشناسان سلامت حالا تأکید دارند که این عدد ساده، تصویر کاملی از وضعیت بدن ارائه نمیدهد و گاهی حتی اشتباه هدایت میکند. این شاخص، که وزن را به مجذور قد تقسیم میکند، دهههاست مورد استفاده قرار […]
بسیاری از ما سالهاست که به محدودیت شاخص BMI توجه نمیکنیم و آن را معیار اصلی سلامت میدانیم. اما کارشناسان سلامت حالا تأکید دارند که این عدد ساده، تصویر کاملی از وضعیت بدن ارائه نمیدهد و گاهی حتی اشتباه هدایت میکند.
این شاخص، که وزن را به مجذور قد تقسیم میکند، دهههاست مورد استفاده قرار میگیرد. اما تحقیقات جدید نشان میدهد که نمیتواند تفاوتهای فردی را به خوبی پوشش دهد.
ریشه تاریخی غیرپزشکی شاخص BMI
این معیار در قرن نوزدهم توسط آدولف کتله، ریاضیدان بلژیکی، ابداع شد. او میخواست “انسان متوسط” جامعه را توصیف کند، نه ابزار پزشکی برای تشخیص سلامت فردی. کتله اصلاً پزشک نبود و دادههایش محدود به مردان اروپایی بود.
این ریشه غیرعلمی باعث شده شاخص امروز با تنوع نژادی، جنسیتی و سنی جوامع مدرن سازگار نباشد.
نادیده گرفتن ترکیب واقعی بدن
یکی از بزرگترین محدودیت شاخص BMI این است که بین عضله و چربی تمایز قائل نمیشود. یک ورزشکار عضلانی ممکن است BMI بالایی داشته باشد و “چاق” طبقهبندی شود، در حالی که چربی بدنش بسیار کم است.
برعکس، فردی با وزن معمولی اما چربی بالا (معروف به skinny fat) میتواند BMI نرمال نشان دهد، اما ریسک بیماریهای قلبی و دیابت در او بیشتر باشد.
پیچیدگی ارتباط با بیماریها
ارتباط BMI با مشکلات سلامتی همیشه خطی نیست. مطالعات نشان میدهند افراد با BMI کمی بالاتر گاهی طول عمر بیشتری دارند (پارادوکس چاقی). همچنین، این شاخص توزیع چربی را در نظر نمیگیرد – چربی دور شکم خطرناکتر از چربی ران است، اما BMI این تفاوت را تشخیص نمیدهد.
تأثیر عوامل فردی مانند سن و ژنتیک
سن، جنسیت، نژاد و ژنتیک نقش بزرگی در سلامت دارند، اما شاخص BMI همه را یکسان میبیند. مثلاً زنان معمولاً چربی بیشتری نیاز دارند، یا افراد آسیایی با BMI پایینتر ریسک دیابت بیشتری نشان میدهند.
کودکان و سالمندان هم نیاز به منحنیهای جداگانه دارند، چون رشد و کاهش عضله با سن تغییر میکند.
آسیبهای روانی و اجتماعی
استفاده گسترده از BMI باعث شده بسیاری بدون دلیل احساس شرم کنند. این قضاوتهای اشتباه میتواند به اختلالات خوردن، افسردگی یا حتی اجتناب از مراجعه به پزشک منجر شود. کارشناسان میگویند تمرکز بیش از حد روی عدد، سلامت واقعی را قربانی میکند.
جایگزینهای بهتر برای ارزیابی سلامت
خوشبختانه گزینههای دقیقتری وجود دارد. اندازهگیری دور کمر، نسبت دور کمر به باسن، اسکن ترکیب بدن (DEXA) یا حتی تستهای ساده مانند قدرت عضلانی و استقامت قلبی.
این روشها چربی احشایی، توده عضلانی و متابولیسم را بهتر ارزیابی میکنند. پزشکان حالا توصیه میکنند BMI را فقط نقطه شروع بدانیم، نه حکم نهایی.
در نهایت، سلامت فراتر از یک عدد است. سبک زندگی، تغذیه، فعالیت و عوامل روانی همه مهماند. زمان آن رسیده که از محدودیتهای قدیمی عبور کنیم و به معیارهای جامعتر روی بیاوریم تا تصویر واقعیتری از بدنمان داشته باشیم.
